ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Η ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΛΑΔΟΡΜΗ

«...Βραχνά ο παπάς, ο δάσκαλος εκεί θεριεύει την αποσταμένη ελπίδα με λόγια μαγικά. Μη σκιάζεστε στα σκότη, Η λευτεριά σαν της αυγής το φεγγοβόλο αστέρι της νύχτας το ξημέρωμα θα φέρει». Ι. Πολέμης

Θέση: Ξεκινώντας από το χωριό προς το βορειοανατολικό μέρος του, βαδίζεις ένα δρόμο φιδωτό, ομαλό, ευκολοπάτητο και σκιερό σχεδόν και ύστερα από 1.30 ώρα (6 χιλ. απόσταση) φτάνεις στο αρχαιότατο, φιλόξενο και ιστορικό Μοναστήρι μας που έχει υψόμετρο 700 μ. περίπου. Περιβάλλεται από διάφορα δέντρα, πανύψηλα και παχύσκια, οπωροφόρα και μη. Πλεονάζουν οι βαλανιδιές. Η θέση του είναι ομαλότατη, μαγευτική και ρομαντική. Θαυμάζεις το άγριο μεγαλείο του φυσικού τοπίου. Είναι ένα πραγματικό αρχαιολογικό μνημείο. Ο ναός είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου γι? αυτό ονομάζεται «Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου ή Παναγία Κλαδόρμη ή Κλαδόρα», όπως μας πληροφορεί η παρακάτω παράδοση.

Παράδοση: Κάποτε ένας τζιομπάνος βρήκε, στα σύνορα Φούρκας και Σαμαρίνας, την εικόνα της Παναγίας. Οι κάτοικοι των δυο χωριών άρχισαν τότε να φιλονικούν για το πού ανήκε αυτή. Για ν? αποφύγουν όμως το μάλωμα, συμφώνησαν να βάλουν την εικόνα πάνω σε ξένο άλογο, που για, πρώτη φορά θα έμπαινε σ' αυτό το μέρος και να τ? αφήσουν ελεύθερο. Την έβαλαν, το άφησαν και πήγε σε μέρος της Φούρκας, κάτω απ' τα κλαδιά δέντρου (βαλανιδιάς), που βρίσκονταν κοντά σε μεγάλη πέτρα, που τη λέμε , και σήμερα ακόμα: «Πέτρα Κλαδόρα», όπου σταμάτησε το άλογο. Εκεί οι κάτοικοι κατέβασαν την εικόνα κι αποφάσισαν να χτίσουν ένα ναό. Την άλλη μέρα όμως η εικόνα έλειπε από κει. Τότε άρχισαν να ψάχνουν για να τη βρουν και τη βρήκαν πάνω σε κλαδί βαλανιδιάς, που τον κορμό της έχτισαν γύρω γύρω κι έγινε κολώνα, όπου έβαλαν την εικόνα και μέχρι σήμερα σώζεται ο κορμός και τηρείται η έδρα της, γi' αυτό ονομάστηκε «Παναγία Κλαδόρμη ή Κλαδόρα».

Κτίση: Πρωτοϊδρύθηκε πιθανόν το 12ο μ.Χ. αιώνα και κατά τις αρχές του 18ου αιώνα χτίστηκε ο στερεότατος αυτός ναός σε θεμέλια άλλου αρχαίου, (βλ. Γ. Τσιούμη ο.π. σ. 16-17). Αυτό άλλωστε μαρτυρούν και οι εντοιχισμένες πέτρινες σκάλισες κτιτορικές επιγραφές, που φέρουν τη χρονολογία 1747.

Στο υπέρθυρο της εισόδου του ναού υπάρχει μια τοιχογραφία πολύ παλιά και μεγάλη, που παριστάνει τη Θεομάνα βρεφοκρατούσα και κάτω της συνέχεια διαβάζουμε: «Παναγίας ημών ΘΕ Αβερκίου του Ηγουμένου Μακαρίου Ιερομόναχου τον κτήτορα Αναστάσιον, κενό φθαρμένη, ΧΡ.

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

«Γαλήνια του χωριού μας εκκλησούλα να σ' έβλεπα και πάλι μια φορά! Κοντά σου θεία θά 'νιωθα δροσούλα, θ' άνοιγαν της ψυχής μου τα φτερά!» Ν. Τυπάλδος

Στο δυτικό μέρος του χωριού μας, σ' απόσταση 500 μ. βρίσκεται η νεόχτιστη γραφική εκκλησούλα, αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο. Πιο κάτω υπήρχε η παλιά. Είναι χτισμένη με πελεκητή πέτρα, άμμο και τσιμέντο και σκεπασμένη με πετρόπλάκες. Πρωτοχτίστηκε το 1977 με βασιλικό ρυθμό, χωρίς κολώνες και έχει διαστάσεις εσωτερικά 6X3X2,5 μ. Η είσοδος της βλέπει δυτικά με μονόφυλλη μεταλλική πόρτα. Έχει τρία μικρά παράθυρα μονόφυλλα, μεταλλικά, ορθογώνια, με άσπρα τζάμια και μεταλλικά κουφώματα.

Το προαύλιο της είναι καταπράσινο και λουλουδένιο. Οι διαστάσεις του είναι 12X10 μ. και η περίφραξη έχει γίνει με σιδερένιους πασσάλους και διχτυωτό σύρμα. Η πόρτα του είναι μεταλλική, μονόφυλλη.

Τα εγκαίνια του ναού έγιναν στις 16/8/77.

Παράδοση: Οι γεροντότεροι του χωριού μας λένε, ότι στη μεγάλη πέτρα του μικρού γεφυριού μας, που βρίσκεται στην τοποθεσία Μεράς, υπάρχουν 6 πατησιές του αλόγου του Αϊγιώργη, που πέρασε απ' εκεί. Πραγματικά υπάρχουν ακόμα και σήμερα.

Ευεργέτιδα. Η Όλγα, χήρα Ανδρέα Τόνα, πρωτόχτισε το ναό το 1977 όπως αναφέραμε πιο πάνω και τον εξόπλισε με απλό ξύλινο τέμπλο, που τον στόλισε με τις εικόνες:

Η Θεοτόκος Βρεφοκρατούσα, ο Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος, ο Ιησούς Χριστός, ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο Άγιος Απόστολος Ανδρέας και η εικόνα του Αγίου Μανδηλίου. Όλες είναι έργο του αγιογράφου Θωμά Χρήστου, απ' τους Χιονιάδες Κόνιτσας.

Επίσης η ευεργέτιδα τον εξόπλισε με αναλόγιο (ψαλτήρι), παγκάρι, πολυέλαιο μπρούντζινο, 8 καντήλια, 5 μπρούντζινα μανουάλια, 2 κηροπήγια, τραπεζομάντηλο μεταξωτό στην Αγία Τράπεζα, 2 βελουδένιες κουρτίνες στην Ωραία Πύλη και στη θυροπούλα, καμπάνα και εικόνα του Αγίου Γεωργίου εντοιχισμένη πάνω απ' την είσοδο. Δεξιά της υπάρχει η μαρμάρινη επιγραφή: Δαπάνη Όλγας, χήρας Ανδρέου Τόνα εκ Φούρκας 1977.

Η τότε συνολική τους αξία ήταν 370 χιλ. δραχμές.

Εργάστηκαν οι μαστόροι: Αλέκος Μακρυγιάννης, Θωμάς Τζίνας και Γρηγόριος Τζίνας, Κερασοβίτες. Τον σκέπασε με πετρόπλακες ο ειδικός Φουρκιώτης Γεώργιος Ν. Γιώτας και το τέμπλο, αναλόγιο και παγκάρι κατασκεύασε ο επιπλοποιός Ιωάννης Μίσιος απ' το Παλιοσέλι Κόνιτσας και η παρέα του.

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

«Κύριε, κύριε επΐβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επϊσκεψαι την άμπελον ταύτην και κατάρτισαι αυτήν ην εφύτευσεν η δεξιά σου».

Στη μέση του χωριού υψώνεται με το καλαίσθητο καμπαναριό και το ρολόγι, ο μεγαλοπρεπέστατος και επιβλητικός ιερός ναός του πολιούχου και προστάτη του χωρού, Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε το 1906, με έξοδα των αδελφών Τζημοράγκα, Ιωάννου και Στεργίου, στην ίδια θέση, της παλιάς ετοιμόρροπης εκκλησίας, που υπήρχε πριν 200 χρόνια, περίπου, απ' την ανέγερση της (βλ. Γ. Τσιούμη οπ.π. σ. 32).

Χτίστηκε με πελεκητή πέτρα και σκεπάστηκε με πετρόπλακες γκρίζες ντόπιες (σχιστόλιθους). Εδώ εκκλησιαζόμαστε ομαδικά, με βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα.

Η Φούρκα αποτελεί την ενορία του Αγίου Νικολάου.

Ο ρυθμός του είναι βασιλικής, τρίκλιτη με δυο σειρές κολώνες, σύνολο 4.

Οι εσωτερικές διαστάσεις είναι 18X9X7 μ. έχει τρεις εισόδους, δυο νότια (μια μεγάλη και μια μικρή) και μια μικρή βόρεια. Στο υπέρθυρο της μεγάλης (κυρίας) κεντρικής εισόδου, υπάρχει η εξής επιγραφή: «Εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεόν».

Η εξωτερική του εμφάνιση είναι αρίστη. Μπαίνοντας μέσα αισθάνεσαι δέος, θρησκευτική κατάνυξη, για την εσωτερική του διακόσμηση και θαυμάζεις την άφθαστη χειροποίητη ξυλογλυπτική τέχνη του επίχρυσου τέμπλου, ανεκτίμητης αξίας. Είναι πραγματικά αριστούργμα τέχνης. « Εργον του τέμπλου εγένετο δια χειρός Γεωργίου Απ. Ταλιαδώρου εκ χωρίου Τούρνοβον και υιού αυτού. Δεκεμβρίου πρώτη 1907». Αυτή η σκαλιστή επιγραφή υπάρχει πάνω απ' τη δεξιά βημοθυροπούλα.

Εδώ σημειώνω ότι το χωριό αυτό, που λέγεται σήμερα Γοργοπόταμος και ανήκει στην περιφέρεια μας (Κόνιτσας), υπάρχουν ακόμα και σήμερα τέτοιοι καλλιτέχνες και λέγονται ταλιαδώροι δηλ. ξυλόγλυπτες, σκαλιστές ξύλου. Όλοι τους είναι λεπτουργοί και θαυμάζονται τα έργα τους.

Η άφταστη ξυλογλυπτική του παριστάνει στην πρώτη σειρά του τέμπλου κληματαριά (σύμβολο της διδασκαλίας του Χριστού), με πουλάκια που τρώνε σταφύλια και στη συνέχεια η σκαλιστή επιγραφή με κεφαλαία γράμματα:

Παριστάνει επίσης και λουλούδια. Εσωτερικά χωρίζεται σε τρία μέρη: Το Άγιο Βήμα ή Ιερό, τον Κυρίως ναό ή Καθολικό και τον Γυναικωνίτη.

Το Άγιο Βήμα και ο Γυναικωνίτης είναι ψηλότερα απ' τον κυρίως ναό.

Γενικά η εσωτερική του διακόσμηση είναι άψογη. Η οροφή του είναι ξύλινη. Το πάτωμα του ιερού τσιμεντένιο, του κυρίως ναού με μπασμάκια (τετράγωνες, συμμετρικές, χοντρές πετρόπλακες) και του γυναικωνίτη ξύλινο. Για καθίσματα στο Ιερό υπάρχουν καρέκλες, στον κυρίως ναό στασίδια και στο γυναικωνίτη μπάγκοι (πολύεδρα καθίσματα), πολυθρόνες και καρέκλες.

Παράθυρα υπάρχουν 9 ορθογώνια ξύλινα με κοινά τζάμια και σιδερόφραχτα και ένα ψηλά στο Ιερό μεγάλο στρογγυλό, με χρωματιστά τζάμια, για να φέγγει. Το λέμε μάτι βοδιού, γιατί είναι μεγάλο σαν το μάτι του βοδιού.

Το προαύλιο είναι στρωμένο με τετράγωνες, συμμετρικές, τσιμεντένιες, χοντρές πλάκες και γύρω γύρω είναι φραγμένο με σιδερένια κάγκελα. Είναι δε κοινό με το Σχολείο.

Εικόνες: Αυτές είναι παλιές αρχαίες βυζαντινής αγιογραφικής τέχνης και άλλες νεώτερης τεχνοτροπίας. Κυριαρχούν τα χρώματα: πορφυρό (βαθύ κόκκινο) και γαλάζιο με άριστο συνδυασμό χρωμάτων. Άλλες είναι ξύλινες.

Ο ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

«Εκεί στην καταπράσινη κι ολόδροση ραχούλα, βρίσκεται μια πολύχρονη κι αστόλιστ' εκκλησούλα» Βασ. Χαρωνίτης

Ανατολικά του χωριού σε γραφικότατο λόφο, σ' απόσταση 200 μ. βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Πρωτοχτίστηκε το 1850 περίπου με απλή πέτρα και λασπόχωμα και σκεπάστηκε με πετρόπλακες, με έξοδα της κοινότητας και των κατοίκων. Είναι βασιλικού ρυθμού, και έχει εσωτερικές διαστάσεις 10X6X3 μ. Η είσοδος της είναι νότια με μονόφυλλη μεταλλική πόρτα, έχει πέντε μικρά ξύλινα ορθογώνια παράθυρα με κοινά τζάμια και εξωτερικά με ξύλινα καφάσια. Υπάρχουν και στασίδια, καθώς και παγκάρι επιτρόπων και αναλόγιο ψαλτών.

Στο εξωτερικό μέρος του Αγίου Βήματος υπάρχει σταυρός σκαλιστός σ' αμμόπετρα, όπου διαβάζουμε: ΙΟΑΝΙ ΚΟΣΜ. ΠΙΤΡΟ ΠΟΣ

Ασφαλώς στις μέρες του χτίστηκε ο ναός.

Το κοιμητήριο (νεκροταφείο) Βρίσκεται νοτιοανατολικά και δυτικά του ναού του Αγ. Αθανασίου. Ως το 1911 ήταν πίσω απ' το παλιό και νέο σχολείο, όπου τώρα είναι ο σχολικός κήπος, αλλά επεκτείνονταν και έξω απ' αυτόν με έκταση 30X50 μ. Αυτό, άλλωστε, μαρτυρούν και οι ταφόπετρες και τα κόκαλα των νεκρών που βρίσκουμε και σήμερα ακόμα. Το 1911, ύστερα από άδεια του τότε Μητροπολίτη Βελλάς και Κονίτσης Σπυρίδωνα, μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση.

Έχει διαστάσεις 40X40 μ. και το 1926 περιφράχτηκε με ξηρολίθι (πετρότοιχο χωρίς λάσπη). Το ύψος του είναι 1,5 μ. και το πλάτος του 0,5 μ. Την πέτρα την κουβαλούσαν με τα μουλάρια από το χάνι του ναού και την αχυρώνα του, που σώζονται ακόμα ερείπια στο δυτικό μέρος του, όπου σήμερα είναι λιβάδια, που ανήκουν στον Αϊνικόλα. Δούλεψαν οι Φουρκιώτες χτίστες: Τ' αδέλφια Αχιλλέας, Γεώργιος και Ευθύμιος Γιώτας, Γεώργιος Καραγιάννης και ο γιος του Ιωάννης και ο Νικόλαος Αδαμούσιος ή Καρανίκας.

Το οστεοφυλάκιο. Ως το 1953 ήταν ανατολικά της εκκλησίας σ' απόσταση 6 μ. με διαστάσεις 4X4 μ. δίπατο με εξωτερική σκάλα και με καφάσια στα παράθυρα. Στο πάνω μέρος ήταν εκκλησία (το νεκροστάσιο) και στο κάτω τα οστά των νεκρών. Το 1953 μεταφέρθηκε δυτικά του ναού, κολλημένο σ' αυτόν. Διαστάσεις του 6X3X2 μ. Είναι πετρόχτιστο και σκεπασμένο με τσίγγο.

Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ

«Εις το βουνό ψηλά εκεί είν' εκκλησιά ερημική το σήμαντρό της δε χτυπά δεν έχει ψάλτ' ουδέ παπά» Αγγ. Βλάχος

Σε περίοπτη θέση, 4 χιλ. βόρεια του χωριού και σε υψόμετρο 1719 μ. προβάλλει η κάτασπρη και επιβλητική εκκλησούλα του Προφήτη Ηλία χτισμένη στο ομώνυμο ύψωμα.

Πρωτοχτίστηκε το 1860, πιθανόν, με πέτρα και λάσπη και σκεπάστηκε με πετρόπλάκες. Είναι βασιλικού ρυθμού, χωρίς κολώνες και έχει εσωτερικές διαστάσεις 7X3,5X3 μ. Η είσοδος της δυτικά με μονόφυλλη μεταλλική πόρτα, τρία μεταλλικά παράθυρα μονόφυλλα με κοινά τζάμια άσπρα και μεταλλικά κανάτια. Στασίδια δεν υπάρχουν. Υπάρχουν αναλόγιο και παγκάρι.

Παράδοση: Να τι μου διηγήθηκε 85χρονος χωριανός μου για την εικόνα του Αϊλιά: «΄Οπως μου μολογούσε ο μακαρίτης ο πατέρας μου, το 1909, όταν αγόρασε το σπίτι μας, του είπε ότι την εικόνα αυτή τη βρήκαν πίσω απ' το σπίτι τους, στον κήπο, όταν έσκαβαν τα θεμέλια.

Μια μέρα η γυναίκα του, του είπε ότι είδε το παρακάτω όνειρο: Ένα γέρο με μεγάλα γένια στο χώμα και της είπε: «Να με βγάλτε απ' το χώμα».

Ο άντρας της δεν το πίστεψε και πήγε στον παπά και το είπε. Τότε ο παπάς μ' αυτούς έσκαψαν και βρήκαν την εικόνα του Προφητηλία και συμπέραναν ότι εκεί θα ήταν εκκλησία.

Η γυναίκα του ήθελε ν' αποχτήσει κορίτσι, γι' αυτό αποφάσισαν κι έχτισαν εκκλησία στο ομώνυμο αυτό ύψωμα και την πήγαν εκεί την εικόνα, αλλά παρουσιάστηκε στ' όνειρο ο Προφητηλίας και της είπε: «Να με πάτε στον τόπο μου», όπως και έπραξαν.